Młodzi o sztucznej inteligencji: od obojętności po obawy o kreatywność i środowisko

Rozmowy z dziećmi i młodzieżą w wieku od 10 do 18 lat na temat sztucznej inteligencji ujawniają znacznie bardziej złożony obraz niż początkowo przewidywano. Zamiast prostych odpowiedzi o oszukiwaniu w szkole czy inspirujących zastosowaniach, badacze MIT Technology Review napotkali szeroki wachlarz opinii, od obojętności po głębokie zaniepokojenie wpływem AI na kreatywność, środowisko i społeczeństwo.

Zaskakująca obojętność i praktyczne zastosowania

Wielu młodych ludzi, którzy z pasją opowiadali o swoich hobby, reagowało na pytania o AI słowami takimi jak „bruh” czy „meh”. Niektórzy byli tak niechętni lub niezainteresowani AI, że w ogóle nie chcieli o niej rozmawiać. Jeden z nastolatków wspomniał, że rówieśnicy używają AI do rzeczy, o których wiedzą, że nie powinni, jak pisanie prac. Inna nastolatka odmówiła korzystania z AI ze względu na jej wpływ na środowisko. Siedemnastoletnia Winter wyraziła obawę, że „AI nie jest rozwiązaniem naszych problemów” i że „boję się, że to będzie koniec kreatywności i krytycznego myślenia”. Mimo to, większość ankietowanych przyznała się do przynajmniej sporadycznego korzystania z AI.

AI nie jest jeszcze głównym przedmiotem zainteresowania dzieci w wieku szkolnym, nie proszą o nią tak, jak o iPhone’y czy konta na Snapchacie. Często ich pierwsze kontakty z AI pochodziły od rodziców lub ze szkoły, a sama technologia jest często wbudowana w urządzenia i aplikacje, z których już korzystają, np. w wyszukiwarce Google.

Dane potwierdzają zróżnicowane użycie

Te obserwacje są zgodne z danymi. W badaniu opublikowanym w lutym 2026 roku przez Pew Research Center stwierdzono, że:

• 57% nastolatków w USA używało chatbotów do wyszukiwania informacji.
• 54% korzystało z nich do pomocy w nauce.
• 47% używało ich dla zabawy lub rozrywki.
• Tylko 12% wykorzystywało AI do wsparcia emocjonalnego lub porad.

Nastolatki ponad czterokrotnie częściej używają AI w nieszkodliwy sposób niż w potencjalnie szkodliwy. Niektórzy wykorzystują ją nawet do tworzenia, np. postaci, platform technologicznych czy narzędzi do nauki dla innych dzieci.

Obawy i perspektywy młodych użytkowników

Obawy związane z AI nie są bezpodstawne. Dzieci mogą natknąć się na niefiltrowane treści, polegać na chatbotach zamiast na własnym osądzie lub ufać błędnym odpowiedziom. Jednak, jak podkreślają autorzy badania, zagrożenia te powinny być powodem do nauczania o AI, a nie do jej unikania, podobnie jak uczy się bezpiecznej jazdy samochodem.

Co zaskakujące, młodzi ludzie mogą wiele nauczyć dorosłych o AI. Ci, którzy jej używają, potrafią jasno określić, co są gotowi jej powierzyć, a czego nie. Mniej martwią się o utratę pracy, a bardziej o potencjalne szkody dla społeczeństwa. Mimo rosnącego dostępu do narzędzi, które mogłyby za nich myśleć, mówić, a nawet nawiązywać przyjaźnie, większość chce zachować kontrolę.

Indywidualne historie i refleksje

Jeden z rozmówców, programista, określił AI jako „obojętną”, nie znajdując obecnych zastosowań ekscytującymi do własnego użytku. Używa Claude'a do programowania poza szkołą, ale uważa, że w szkole AI pogarsza zadania, prowadząc do pisania esejów na lekcjach, co ogranicza czas na twórczość. Porównuje obecny stan AI do „pierwszego samochodu lub pierwszego samolotu” – interesującego, ale surowego, z potencjałem na przyszłość, zwłaszcza w zastosowaniach medycznych, jak wczesne wykrywanie raka piersi.

Inna młoda osoba, studiująca inżynierię, postrzega AI jako narzędzie, którego wartość zależy od użytkownika. Jest zaangażowana w projekt Next Voters, który wykorzystuje AI do przekształcania złożonych dokumentów rządowych w przystępne streszczenia, aby zwiększyć zaangażowanie obywatelskie. Celem jest zmniejszenie barier w uczestnictwie w demokracji i zapewnienie dostępu do rzetelnych informacji, by ludzie mogli krytycznie myśleć, zamiast polegać na dezinformacji z mediów społecznościowych.

Z kolei nastolatka pasjonująca się wspinaczką i ekologią, wyraża głębokie zaniepokojenie wpływem centrów danych AI na środowisko, zwłaszcza zużyciem wody i generowaniem ciepła. Świadomie unika interakcji z AI, mimo że czuje się izolowana, gdy wszyscy wokół niej jej używają, nie chcąc przyczyniać się do niszczenia miejsc, które kocha.

Uczennica, która używa AI do sprawdzania gramatyki i debugowania kodu, obawia się, że technologia ta może „okraść nas z naszej zdolności do kreatywnego myślenia”. Mimo to, eksperymentuje z Character.AI dla zabawy, tworząc własne postacie i symulacje, ale podkreśla potrzebę ostrożności ze względu na niefiltrowane treści i ograniczenia pamięci darmowych wersji.

Inna młoda artystka porównuje AI do kalkulatora, narzędzia wykonującego pewne zadania, ale nie chce, by zastępowało jej własną twórczość w rysowaniu i pisaniu piosenek. Wykorzystuje program SchoolAI do pomocy w pisaniu, ale nie do generowania treści.

AI stała się kluczowym elementem życia nastolatki z cukrzycą typu 1. Wykorzystuje ona ChatGPT do obliczania węglowodanów w przepisach, a jej glukometr i pompa insulinowa komunikują się za pomocą AI, aby przewidywać i korygować poziom cukru we krwi, co znacząco poprawiło jej komfort życia i bezpieczeństwo.

Co to oznacza dla przyszłości

Złożoność i różnorodność opinii młodych ludzi na temat sztucznej inteligencji podkreśla potrzebę bardziej zniuansowanego podejścia do edukacji i regulacji tej technologii. Zamiast demonizować AI lub ślepo ją akceptować, kluczowe jest rozwijanie krytycznego myślenia i świadomości jej potencjalnych korzyści i zagrożeń. Młodzi ludzie, choć często postrzegani jako pasywni konsumenci technologii, wykazują zdolność do głębokiej refleksji i etycznego podejścia, co może być cenną lekcją dla dorosłych kształtujących przyszłość AI.

Źródło: technologyreview.com